Tại sao tội cướp tài sản lại là cấu thành tội phạm hình thức?

Chào các anh chị và các bạn!
Mình là sinh viên năm 2 khoa Luật Hình sự. Trong quá trình học về cấu thành tội phạm, mình đang hơi bối rối về một vấn đề và mong được mọi người giải đáp, thảo luận thêm.
 
Theo Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), tội cướp tài sản được mô tả là hành vi “dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản”.
 
Điều khiến mình thắc mắc là: tại sao tội cướp tài sản lại được coi là tội hình thức, trong khi người phạm tội có thể chưa chiếm đoạt được tài sản thực tế?

Ví dụ: một người dí dao đe dọa chủ tiệm vàng, nhưng chưa lấy được gì thì bị bắt — vậy tại sao vẫn bị coi là “cướp tài sản đã hoàn thành”? 
 
Theo mình tìm hiểu, có quan điểm cho rằng vì tội cướp xâm phạm đồng thời hai khách thể là quyền sở hữu tài sản và tính mạng, sức khỏe con người, nên chỉ cần hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa đã xảy ra thì tội đã hoàn thành về mặt pháp lý, dù hậu quả chiếm đoạt chưa xảy ra. Nhưng mình vẫn thấy hơi mâu thuẫn — nếu chưa chiếm đoạt được thì sao lại gọi là “cướp”?
 
Rất mong nhận được ý kiến của các anh chị, đặc biệt là những người đã học hoặc làm trong ngành, để mình hiểu rõ hơn về bản chất “tội hình thức” trong trường hợp này.
Xin cảm ơn mọi người! 

Rất hay — câu hỏi “Tại sao tội cướp tài sản là tội phạm hình thức?” là trọng tâm của lý luận hình sự. Ta cần hiểu bản chất pháp lý và mục đích lập pháp của loại tội này.

1. Khái niệm cơ bản

Tội phạm hình thức là loại tội phạm mà hành vi nguy hiểm cho xã hội đã đủ các dấu hiệu về mặt khách quan được quy định trong luật, mà không cần phải có thiệt hại xảy ra hay hậu quả được luật đề cập đến. Tội phạm được coi là hoàn thành ngay khi người phạm tội thực hiện hành vi đó, không cần đến giai đoạn thiệt hại hoặc hậu quả của nó (ví dụ: chiếm đoạt được tài sản hay chưa, gây thương tích thực tế hay chưa).

Còn, tội phạm vật chất là loại cấu thành tội phạm trong đó các yếu tố bắt buộc để xác định tội phạm hoàn thành bao gồm hành vi phạm tội, hậu quả nguy hại do hành vi đó gây ra, và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả đó. Một tội phạm có cấu thành vật chất được coi là hoàn thành từ thời điểm hậu quả xảy ra, không chỉ đơn thuần là thực hiện hành vi.

2. Cấu thành tội Cướp tài sản (Điều 168 BLHS)

Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được, nhằm chiếm đoạt tài sản, thì phạm tội cướp tài sản.

Đặc điểm:
- Hành vi khách quan: Dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc.
- Mục đích: Chiếm đoạt tài sản.
- Hậu quả chiếm đoạt: Không phải dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm.

=> Chỉ cần hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc đã xảy ra và có mục đích chiếm đoạt, thì tội phạm đã hoàn thành, dù người phạm tội chưa chiếm đoạt được tài sản.

3. Lý do lập pháp coi Cướp tài sản là cấu thành tội phạm hình thức

- Khách thể của tội cướp tài sản có tính kép: xâm phạm quyền sở hữu tài sản và tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể. Ngay khi dùng vũ lực hoặc đe dọa, khách thể nhân thân đã bị xâm phạm nên hành vi đủ nguy hiểm để cấu thành tội.

- Mức độ nguy hiểm cao: Hành vi dùng vũ lực để chiếm đoạt tạo ra nguy cơ thực tế cho cả tài sản và tính mạng, nên pháp luật xử lý ở giai đoạn hành vi dù chưa chiếm đoạt được tài sản.

- Bảo đảm hiệu quả phòng ngừa: Nếu chỉ xử lý khi tài sản bị chiếm đoạt thì sẽ bỏ lọt hành vi cực kỳ nguy hiểm nhưng bị ngăn chặn kịp thời.

4. So sánh minh họa

- Tội hình thức (Cướp tài sản): Hoàn thành khi người phạm tội đã thực hiện hành vi sử dụng bạo lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc, hoặc hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được để chiếm đoạt tài sản, không cần biết tài sản có bị chiếm đoạt được hay không.
Ví dụ: Dí dao vào cổ người khác đòi tiền, dù chưa lấy được tiền vẫn coi là cướp.

- Tội vật chất (Trộm cắp tài sản): Chỉ được coi là hoàn thành khi người phạm tội đã thực hiện được hậu quả là "chiếm đoạt được tài sản" của người khác. Tức là, tài sản đã bị chuyển dịch từ tay người chủ sở hữu hoặc người quản lý sang quyền chiếm hữu bất hợp pháp của người phạm tội.
Ví dụ: Lấy ví của người khác, khi ví rời khỏi chủ sở hữu mới là hoàn thành.

5. Kết luận

Tội cướp tài sản là tội hình thức vì:
- Cấu thành tội phạm chỉ cần có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt tài sản.
- Không cần hậu quả chiếm đoạt xảy ra.
- Ngay khi hành vi tấn công được thực hiện, khách thể đã bị xâm phạm (tính mạng, sức khỏe, quyền sở hữu), nên tội đã hoàn thành về mặt pháp lý.

=> Như vậy, cướp tài sản là tội hình thức vì tội hoàn thành ngay khi có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt, không cần tài sản bị chiếm đoạt thực tế. Cơ sở: Điều 168 BLHS và bản chất xâm phạm kép (tài sản và nhân thân).